Επιστημονικό Πρόγραμμα: Στρατόπεδο συγκέντρωσης Παύλου Μελά: Έρευνα, Εκπαίδευση και Μνήμη
Ταυτότητα προγράμματος
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον· με τη στήριξη τού Γενικού Προξενείου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη και υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Δήμο Παύλου Μελά.
Το πρόγραμμα «Στρατόπεδο συγκέντρωσης Παύλου Μελά: Έρευνα, Εκπαίδευση και Μνήμη» επεκτείνει την υπάρχουσα έρευνα σχετικά με τον ρόλο του στρατοπέδου συγκέντρωσης Παύλου Μελά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενσωματώνοντας προφορικές μαρτυρίες, αρχεία και φωτογραφίες.
Ο χώρος του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης Παύλου Μελά, που βρίσκεται εντός των ορίων του Δήμου Παύλου Μελά, είναι ένας ιστορικά σημαντικός αλλά ελλείπει η απαιτούμενη τεκμηρίωση γύρω από την ιστορία του καθώς και η διατήρηση της Μνήμης μεταπολεμικά. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο χώρος λειτούργησε ως σημαντικό στρατόπεδο κράτησης και διέλευσης υπό τις ναζιστικές δυνάμεις, όπου Έλληνες Χριστιανοί και Εβραίοι, πολιτικοί κρατούμενοι και αγωνιστές της Αντίστασης φυλακίζονταν, προκειμένου είτε να εκτελεστούν, είτε να λειτουργήσουν ως όμηροι είτε να κρατούνται πριν την μεταφορά τους σε άλλα στρατόπεδα, εντός ή εκτός Ελλάδας.
Στο πλαίσιο του έργου, διερευνήθηκαν τοπικά αρχεία, με έμφαση στον εντοπισμό ονομάτων κρατουμένων, ημερομηνιών εγκλεισμού και άλλων σημαντικών λεπτομερειών, όπως επιστολές και ημερολόγια. Στόχος είναι η περαιτέρω ανάπτυξη της βάσης δεδομένων των κρατουμένων Εβραίων και Χριστιανών στο στρατόπεδο, παρέχοντας στους συγγενείς και στην τοπική κοινότητα ένα καλά ενημερωμένο σύστημα πραγματολογικών στοιχείων-πληροφοριών, ιστορικής και μνημειακής σημασίας.
Η έρευνα διεξήχθη από ομάδα ερευνητών και ιστορικών, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το οποίο θα παρέχει τεκμηρίωση σχετικά με τους Εβραίους κρατούμενους. Οι κοινές εμπειρίες Χριστιανών και Εβραίων στο στρατόπεδο προσφέρουν μια ιδανική βάση για τη σύνδεση διαφορετικών κοινοτήτων που υπέφεραν υπό τη ναζιστική κυριαρχία στην Ελλάδα.
Το αποτέλεσμα το προγράμματος είναι μια ψηφιακή βάση/κατάλογος δεδομένων κρατουμένων, κατηγοριοποιημένων κατά όνομα, καταγωγή και μοίρα. Ακόμη, στα αποτελέσματα εντάσσεται και η συγγραφή ενός επιστημονικού κειμένου με τίτλο «Οδηγός Διοίκησης και Επιβίωσης στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, 1941-1944». Επιπλέον, δρομολογήθηκε η παραγωγή σχετικής ταινίας μικρού μήκους/ντοκιμαντέρ. Επίσης, δημιουργήθηκε ιστοσελίδα με στόχο την φιλοξενία και την προβολή των ανωτέρω αποτελεσμάτων και την πρόσβαση του κοινού σε αυτά. Αυτή η τεκμηρίωση θα λειτουργήσει ως βάση για ενδεχόμενες επόμενες φάσεις της γενικότερης έρευνας γύρω από την ιστορία του στρατοπέδου
Το πρόγραμμα συνδέεται άμεσα με τα τρέχοντα σχέδια του Δήμου Παύλου Μελά για την ίδρυση της Μόνιμης Έκθεσης Εθνικής Αντίστασης στο χώρο του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης κατόπιν της διαμόρφωσής του σε Μητροπολιτικό Πάρκο (κτήριο Α2), συμπληρώνοντας και υποστηρίζοντας την ανάπτυξη της Μόνιμης Έκθεσης Εθνικής Αντίστασης, παράγοντας μεταδεδομένα, εκπαιδευτικά εργαλεία και στοιχεία διατήρησης της Μνήμης που επιδιώκεται να ενσωματωθούν στη Μόνιμη Έκθεση και στις λοιπές δραστηριότητες ενημέρωσης του κοινού.